પ્રકૃતિ અને યુવાનોનું સન્માન…
વરસાદ શરૂ થઈ ગયો છે. અને સાથે જ અષાઢ મહિનો (જુલાઈ માટેનો હિન્દુ મહિનો) પણ શરૂ થયો છે. હવે પ્રકૃતિ પોતાની હરિયાળીથી ખીલી ઉઠશે અને વાતાવરણ ઠંડું પણ વરસાદી બની રહેશે.
આજે ૧૨ જુલાઈના રોજ, સ્વાધ્યાય પરિવાર આ દિવસને વૃક્ષમંદિર દિન,માધવ વૃંદ દિન અને યુવાદિન તરીકે ઉજવે છે. માનવ ગૌરવના વિચારના પ્રણેતા અને સ્વાધ્યાય પરિવારના સ્થાપક, મહામાનવ પૂજનીય પાંડુરંગ શાસ્ત્રીજી આઠવલેએ, પ્રકૃતિનું પોતાના જીવનમાં તેમજ સામાજિક જીવનમાં કેટલું મહત્વ છે તે સમજવા અને શીખવવા માટે વિશ્વને આ પ્રયોગો આપ્યા છે.
મારે વાચકોને પ્રકૃતિ સંવર્ધનનું મહત્વ સમજાવવાની જરૂર નથી. અખબારો, સામાજિક કાર્યકરો, એનજીઓ - બધા પોતપોતાની રીતે આ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. પરંતુ આ સંવર્ધન પાછળનો હેતુ મોટે ભાગે ઉપયોગિતાવાદી જ હોય છે. તેમાં કંઈ ખોટું નથી, પરંતુ તે સમાજને સહભાગી થવા માટે પ્રેરિત નથી કરતું. તેની પોતાની મર્યાદાઓ છે.
ઘણા લોકો પ્રકૃતિને એક વસ્તુ (object) સમજી બેસે છે. આ માનવજાતનું સૌથી ખરાબ વલણ છે. પ્રકૃતિ કોઈ વસ્તુ નથી જેને ઉતારી પાડી શકાય. આપણે આ વિચાર આપણા મનમાંથી કાઢી નાખવો પડશે. તો પછી પ્રકૃતિ તરફ કેવી રીતે જોવું?
અહીં પાંડુરંગ શાસ્ત્રીજીના વૈદિક જીવનશૈલી પર આધારિત વિચારો આપણને મદદરૂપ થાય છે. તેઓ કહે છે કે આપણે પ્રકૃતિ તરફ ભક્તિભાવથી જોવું જોઈએ. જેમ પરમેશ્વર દરેક વસ્તુમાં વસે છે, તેમ પ્રકૃતિમાં પણ વસે છે. આપણે આ ઓળખીને એ પ્રમાણેનું વલણ કેળવવું જોઈએ. જે રીતે આપણે ભગવાનની સંભાળ રાખીએ છીએ, એ જ રીતે પ્રકૃતિની પણ સંભાળ રાખવી જોઈએ.
અને આ સમજણ ગામડાઓમાં રહેતા સામાન્ય લોકોમાં કેળવીને, તેમણે વૃક્ષમંદિર - વૃક્ષોના મંદિરનો પ્રયોગ શરૂ કર્યો. ૨૦ ગામોના લોકો ભેગા મળીને ભક્તિભાવ સાથે ઉજ્જડ જમીન પર વૃક્ષો વાવે છે. તેઓ જે રોપા વાવે છે તે ફક્ત છોડ નથી, પરંતુ સાક્ષાત પરમેશ્વર છે - એટલે તેઓ આ રોપાઓની સંભાળ રાખે છે, અને આજે આપણે એ જ વિશાળકાય વૃક્ષો જોઈ શકીએ છીએ.
આ સાંભળવામાં ચમત્કાર જેવું લાગે, પણ એવું નથી. તેને માનવા માટે જોવું જ પડે. અને આ સ્વરૂપ લેતાં ઘણા વર્ષો લાગ્યાં છે. શાસ્ત્રીજીએ સામાન્ય માણસ આ વિચારને સમજે અને પોતાના જીવનમાં ઉતારે તેની રાહ જોઈ. અને પછી આ વિચારને ક્રિયામાં ઉતારવા વૃક્ષમંદિરોની સ્થાપના કરી. આજે ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને તેલંગાણા રાજ્યોમાં આવા ૨૭ વૃક્ષમંદિરો છે.
યુવા શક્તિનું સન્માન
વાચકોના મનમાં હવે એક પ્રશ્ન ઊભો થયો હશે - યુવાનોના સન્માનનું આજના સમયમાં શું મહત્વ છે? પાંડુરંગ શાસ્ત્રીજી હંમેશા કહે છે, "મને પરમેશ્વર, શ્રુતિ (વેદો) અને યુવાનો - આ ત્રિપુટી પર વિશ્વાસ છે." અશાંતિ અને ઉથલપાથલના સમયમાં, જેમાં યુવાનો પણ સામેલ છે અને તેમની શક્તિનો વિનાશક કાર્યો માટે ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે, ત્યારે શાસ્ત્રીજીએ આ શક્તિને રચનાત્મક પ્રવૃત્તિઓ તરફ વાળી છે. તેમણે યુવાનોને પોતાના વિચારો રજૂ કરવા, ચર્ચા કરવા અને તાર્કિક તેમજ વૈદિક જીવનશૈલી આધારિત નિષ્કર્ષો પર પહોંચવા માટે એક મંચ આપ્યો છે.
આ મંચને તેમણે યુવા કેન્દ્ર (અગાઉ ડિવાઇન બ્રેઇન ટ્રસ્ટ) નામ આપ્યું, જે આ વર્ષે ૫૦ વર્ષ પૂર્ણ કરે છે. ૧૬ થી ૩૦ વર્ષની ઉંમરના યુવાનો દર અઠવાડિયે નિયમિત મળીને વિવિધ મૂલ્યો અને ચારિત્ર્ય પર ચર્ચા-વિચારણા કરે છે, જે તેમના જીવનને ઘડવામાં મદદરૂપ થાય છે. તેઓ જન્માષ્ટમી દરમિયાન શેરી નાટકો ભજવે છે અને ગીતા જયંતિ દરમિયાન વક્તૃત્વ સ્પર્ધાઓ યોજે છે. તેમની પાસે વાર્ષિક રમતોત્સવ અને ચાર વર્ષે એકવાર યોજાતું "ચરમ સંક્રિદન" નામનું રમત સંમેલન પણ છે. આનાથી યુવાનોમાં રહેલી સર્જનાત્મક શક્તિઓ બહાર આવી છે અને માતા-પિતા, શિક્ષકો, સમાજ અને સૌથી વધુ પરમેશ્વર પ્રત્યેની ભક્તિનું મૂલ્ય કેળવાયું છે.
વિશ્વભરમાં થઈ રહેલું આ પરિવર્તન નરી આંખે દેખાતું નથી, પરંતુ વ્યક્તિગત અને પારિવારિક જીવનમાં તેની ઊંડી અસર છે. અને છેલ્લા બે દાયકાઓમાં આ કાર્યનું માર્ગદર્શન કરનાર બીજું કોઈ નહીં પણ શાસ્ત્રીજીના પુત્રી, જયશ્રી - આઠવલે તલવલકર, જેમને આપણે દીદી તલવલકર તરીકે ઓળખીએ છીએ, તેઓ છે. યુવાનોના ઘડતર માટે તેમણે લીધેલી જહેમત ઇતિહાસમાં અજોડ છે, અને તેમના આ પ્રયાસોની ઉજવણી માટે, પરિવાર તેમનો જન્મદિવસ, જે ૧૨ જુલાઈએ આવે છે, તેને યુવા દિન તરીકે ઉજવે છે.
વેદોએ કલ્પેલો યુવાન:
युवा स्यात्साधुयुवाऽध्यायकः।
હે માનવ! યુવાન બન, સુસંસ્કારી યુવાન બન, અભ્યાસી બન.आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः।
આશાવાદી, દ્રઢ અને બળવાન બન.तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तस्य पूर्णा स्यात्।
હે ઉત્કંઠાવાન યુવાન! આ સમગ્ર પૃથ્વી ધનથી ભરેલી છે અને તે બધું તારું જ છે…स एको मानुषःआनन्दः।
અને આ યુવાનીમાં જ માનવ હોવાનો સાચો આનંદ સમાયેલો છે…
યુવાનો આ ધ્યેય તરફ આગળ વધી રહ્યા હોવાનો પ્રયાસ આપણને જોવા મળે છે.
આજના દિવસે, હું શાસ્ત્રીજી અને તેમની પુત્રી બંનેને પ્રણામ કરું છું અને તેમના દ્વારા ઘડાયો છું તેનું ગૌરવ અનુભવું છું.
સૌને વૃક્ષમંદિર દિન અને યુવા દિનની હાર્દિક શુભકામનાઓ.
0 ટિપ્પણીઓ
Jay Yogeshwar, Please do not enter any spam link in the comment box
અને હા, આ લેખ તમને કેવો લાગ્યો તેના વિશે થોડું લખો અને કૃતિશીલ ભાઈઓ અને બહેનો સાથે શેર કરો.